عمومی

هشدار برای ریسک سیلاب؛ بررسی نمونه شهربلده در البرز مرکزی

راهسازی و سنگفرش رودخانه و همچنین احداث پارک در حاشیه رودخانه در سال های گذشته به ویژه از اواسط دهه 80 توسط شهرداری شهرک انجام شده است. بی توجهی به اساسی ترین اصول ایمنی در توسعه فضای اطراف جاده ها، تداوم تردد و ورود وسایل نقلیه در روزهای بارانی و همچنین ساخت و ساز منازل، باغ و رستوران در وسایل نقلیه در شیوه کلاسیک و مکرر در همه خودروها مشاهده شد و تاسف خورد و بیش از آن خود شهروندان نیز بدون آگاهی و آگاهی در ایجاد شرایط خطرناک شرکت می کنند.

ساخت و سازها و سازه‌های غیرمجاز و خطرناک در حریم‌ها و استقرار در تفرجگاه‌هایی که عملاً در مناطق خطرناک واقع شده‌اند و همچنین دفع زباله و نخاله‌های ساختمانی در این مناطق از جمله اقداماتی است که منجر به افزایش خطرات در حاشیه مناطق می‌شود. توسعه شهری در مرزهای رودخانه بدون خطر مخاطرات طبیعی با پیامدهایی مانند تعرض به حریم رودخانه، تخریب جنگل ها و تخریب تالاب ها همراه است که نقش مهمی در ایجاد محیط مناسب برای وقوع سیل دارد. این وضعیت تقریبا در تمام مناطق ایران قابل مشاهده است.

در هشتم و سیزدهم اسفند 1400 سیل در شهر و روستاهای اطراف آن بویژه در روستاهای سراسب و کمرود رخ داد. کارشناسان هواشناسی از مردم خواستند از تردد در رودخانه و ارتفاعات پرهیز کنند. در خور هراز و در محل دواب، زمین لگزش کرکی کے کے کے کے هراز شد. رانش زمین حاصل بارندگی شدید و سیل است و رانش زمینی که در این مسیر جاده رخ داده است معمولاً پس از هر بارندگی شدید تکرار می شود.

بارش شدید باران در بیست و پنجمین روز از سال 1399 باعث آبگرفتگی 20 طبقه مسکونی و تخریب یک خیابان از این شهر شد. بخش بلده بخریت شهر تشریکی، بستانی و توریستی بلده، محل قلاده بلاد بلده که سیلیسی شاهان بادوسبانان را در نور و رستمدار در خورازمشاهیان و ایلکان بدهند در در در 85 کلموتری سود شرستان نور دارد. این بخش از سرشماری سال 1395 هفت هزار و 630 نفر و شامل یک شهر و 50 روستا می باشد. به غیر از رودخانه نور که از داخل شهرک می گذرد، محل تخلیه نخاله های ساختمانی نیز توسط برخی اهالی وجود دارد و این موضوع با نظارت شهرداری انجام می شود. حريم و مسيل رمفين ها عرينا علي على است. استفاده از جاده و رودخانه و دره ها به منظور پارک خودروهای مردم و احداث خیابان و پارک و قرار دادن وسایل بازی برای مردم و مسافران محلی فاجعه است که نمونه های آن در بعدازظهر 13 مرداد 1400 است. در تمام دره ها کشور آسیب جدی به مردم وارد کرد

در بالادست رودخانه روند تخریب اراضی با فروش سریع زمین های متعلق به افراد خصوصی ادامه دارد و ادامه دارد و این وضعیت نگران کننده برای تامین آب است. به عنوان مثال می توان به افزایش فروش و تبدیل زمین و زمین کشاورزی به خانه و مجتمع مسکونی در شهرستان های بالادست چمستان و نور و کشور در استان مازندران اشاره کرد. برداشت درختان به ویژه درختانی که در باغ ها و اطراف زمین های کشاورزی قرار دارند و مالکان خصوصی دارند وضعیت نگران کننده ای است. گزارش ها حاکی از آن است که میزان الواری که از قطع درختان روستای نور و روستاهای روستای نور به دست می آید روزانه بالغ بر 50 کامیون است! می رسد

ساختمان هایی که در بستر و حریم رودخانه و با بهره گیری از فقدان سکونتگاه های قانونی و یا سکونتگاه های غیرمجاز ساخته شده اند، همچنان در جای خود هستند و تعداد آنها در حال افزایش است. دخالت و تجاوز انسان به حریم رودخانه ها، تخریب مراتع و جنگل ها و تخریب منابع طبیعی نقش عمده ای در دهه های اخیر در تشدید خسارات ناشی از سیلاب های اخیر داشته است. یکی از اثرات خشکسالی ایجاد لایه متراکم خاک غیرقابل نفوذ در سطح زمین است که باعث می شود نفوذپذیری منطقه در برابر باران کاهش یابد و درصد بیشتری از آب به صورت رواناب جاری شود. همه شهرداری ها در این مورد باید توجیه شوند که صدور مجوز ساخت و ساز و ساخت و ساز در این مناطق می تواند منجر به وقوع سیل های فاجعه بار در آینده شود. فجایعی کھی به به به دروسالی و کاوم کاوم کلیمتا کے، در آن است با به ها ها کایہ کے.

توسعه شهر با خطر سیل
بسیاری از مناطق شهری و روستایی هنوز توسعه نیافته اند، گویی تغییرات آب و هوایی متوقف نشده است. سیل یک مخاطره طبیعی است که بیشترین هزینه را در طول تاریخ از نظر اثرات اقتصادی و در برخی مناطق از نظر تلفات انسانی داشته است. با این حال، شهرسازان اغلب تغییرات طبیعی سطح زمین و تغییرات اقلیمی را نادیده می گیرند و محیط رودخانه را منطقه ای جذاب برای ساخت و ساز و توسعه می بینند! همانطور که سیل در تابستان 1400 نشان داد، عواقب تفکر می تواند فاجعه بار باشد. در برنامه ریزی شهری با نقشه برداری خطر سیل، مناطق مستعد سیل شناسایی و مناطق مجاور که باید «پتانسیل خطر سیل» نامیده شوند، شناسایی می شوند. از نتایج این نقشه برداری برای طراحی پروژه هایی استفاده می شود که منعطف و سازگار با پیامدهای سیل های آینده باشند.
چنین کاری علاوه بر کاهش پیامدهای منفی سیل، دسترسی به رودخانه را نیز تسهیل می کند و حقوق قانونی را تقویت می کند. بهبود سیستم سیل در مناطق شهری و روستایی باعث کاهش بروز و پیامدهای سیل برای حفاظت از جان، اموال، زیستگاه و سایر منابع ارزشمند خواهد شد. به این ترتیب باید رویکرد مدیریت چندمنظوره ای را برای دشت های سیلابی اجرا کنیم که شامل موارد زیر است: افزایش حفاظت در برابر سیل، احیا و بهبود اکوسیستم ها، حفاظت از اراضی کشاورزی، بهبود عملیات و حفظ امکانات شهری.

کاهش خطر سیل
از جمله انواع سیلاب هایی که احتمال تکرار آن وجود دارد، سیلاب های موضعی و سیلاب های رودخانه ای است. سیل محلی زمانی رخ می دهد که بارندگی بر ظرفیت سیستم های زهکشی شهری غالب شود. سیل زمانی اتفاق می افتد که رودخانه از ظرفیت کانال رودخانه بیشتر شود.

با کاهش رواناب طوفان و حفاظت از دشت های سیلابی، «زیرساخت های سبز» می توانند به مدیریت سیلاب ها و رودخانه های محلی کمک کنند. زیرساخت سبز طیف وسیعی از امکانات و اقدامات را پوشش می دهد، از جمله سیستم های سبز یا خاکی، سنگفرش های تراوا یا بسترهای نفوذ پذیر در مناطق مختلف شهری و روستایی، برداشت و استفاده مجدد از باران، یا محوطه سازی برای ذخیره، نفوذ یا تبخیر آب باران و کاهش جریان به این سیستم. زیرساخت در رنگ بژ به زیرساخت های مهندسی شده توسط انسان برای منابع آب مانند تصفیه خانه های آب و فاضلاب، خطوط لوله و مخازن اشاره دارد.

عناصر زیرساخت شهری سبز می تواند شامل مخزن یا بشکه باران در جلوی یک خانه، ردیفی از درختان در امتداد خیابان های اصلی یا حومه شهر، یا سبز کردن یک خیابان باشد. زیرساخت‌های سبز در محله همچنین شامل گسترش فضای سبز در منطقه تحت اشغال ساختمان‌ها، توسعه باغ‌ها در مناطقی است که قبلاً تحت تأثیر سیل‌های محلی قرار گرفته‌اند. زیرساخت سبز باران را جذب می کند و از تجمع آب در شبکه های آب و فاضلاب و جمع آوری آب در خیابان ها یا زیرزمین ها از جمله باغ ها، بیوسول ها و عابران پیاده جلوگیری می کند. در مناطقی که تحت تأثیر طغیان رودخانه‌ها قرار دارند، توسعه زیرساخت‌های سبز، حفاظت از فضای باز و مدیریت دشت‌های سیلابی می‌تواند رویکردهای کاملی برای زیرساخت‌های سبز باشد. این شیوه‌ها حجم آب طوفانی را که به رودخانه‌ها و نهرها می‌ریزد کاهش می‌دهد، از عملکرد طبیعی دشت‌های سیلابی محافظت می‌کند و آسیب به زیرساخت‌ها و اموال را کاهش می‌دهد.

*عضو پژوهشگاه زلزله شناسی و مهندسی زلزله